پیروزی بی‌سابقه حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) در ایالت «زاکسن‌-آنهالت»، با نزدیک‌کردن این جریان به نخستین تجربه احتمالی حکمرانی ایالتی، تضعیف جایگاه دولت «فریدریش مرتس» صدراعظم این کشور و افزایش فشار بر اجماع سیاسی برلین، توان رهبری آلمان در اتحادیه اروپا را با آزمونی تازه روبه‌رو کرده است. «آلترناتیو برای آلمان» در انتخابات ۱۵ شهریور با کسب ۴۳.۸ درصد آرا و جهشی ۲۳ واحد درصدی، در جایگاه نخست ایستاد و بیش از دو برابر «اتحادیه دموکرات مسیحی» به‌عنوان حزب حاکم ایالت، رأی کسب کرد. اتحادیه دموکرات مسیحی که رهبری دولت ائتلافی زاکسن‌-آنهالت را در اختیار داشت، فقط ۱۷.۲ درصد آرا را به دست آورد و حدود ۲۰ واحد درصد عقب 
نشست. 
حزب سوسیال دموکرات نیز ۹.۳ درصد، سبزها ۸.۹ درصد، حزب چپ ۸.۶ درصد و ائتلاف «زارا واگن‌کنشت» ۵.۳ درصد آرا را کسب کردند. بر پایه نتیجه رسمی انتخابات، آلترناتیو برای آلمان ۳۹ کرسی از مجموع ۸۳ کرسی پارلمان ایالتی را تصاحب کرده است. این حزب برای دستیابی به اکثریت مطلق به ۴۲ کرسی نیاز دارد و به همین دلیل نمی‌تواند به‌تنهایی دولت ایالتی تشکیل دهد. آلترناتیو برای آلمان اکنون باید ائتلاف
 زارا واگن‌کنشت  یا شماری از نمایندگان احزاب دیگر را به حمایت از نامزد خود ترغیب کند،اما اهمیت نتیجه در آن است که راست افراطی برای نخستین بار در آلمان پس از جنگ جهانی دوم با چنین فاصله اندکی برای تشکیل یک دولت ایالتی پیش رفته است.
تاریخ تشکیل آلترناتیو برای آلمان آلترناتیو برای آلمان در فوریه ۲۰۱۳ و در اوج بحران بدهی منطقه یورو شکل گرفت. بنیانگذاران آن گروهی از اقتصاددانان، اساتید دانشگاه و محافظه‌کاران ناراضی بودند که با اختصاص کمک‌های مالی آلمان به کشورهای بدهکار منطقه یورو و انتقال اختیارات اقتصادی دولت‌ها به نهادهای اروپایی مخالفت می‌کردند و بر انضباط مالی و حفظ حاکمیت اقتصادی کشورها تأکید داشتند.
 بحران مهاجرتی سال ۲۰۱۵ مسیر آن را تغییر داد و مهاجرت و هویت ملی را به مرکز برنامه حزب آورد. این جریان راستگرا در انتخابات سال ۲۰۱۷ برای نخستین بار توانست نمایندگانی را به پارلمان سراسری آلمان موسوم به «بوندستاگ» بفرستد. آلترناتیو برای آلمان سپس در انتخابات سال ۲۰۲۴   ایالت تورینگن بیشترین رأی را به دست آورد، اما چون اکثریت کرسی‌ها را نداشت و سایر احزاب نیز حاضر به ائتلاف با آن نشدند، در جایگاه مخالف باقی ماند. تفاوت انتخابات اخیر زاکسن‌-آنهالت در این است که حزب با کسب ۴۳.۸ درصد آرا و تنها سه کرسی کمتر از اکثریت، بیش از هر زمان دیگری به تشکیل نخستین دولت ایالتی خود نزدیک شده است. 
اداره حفاظت از قانون اساسی ایالت زاکسن‌-آنهالت که وظیفه مقابله با تهدیدهای داخلی را برعهده دارد، در نوامبر ۲۰۲۳ شاخه ایالتی آلترناتیو برای آلمان را یک جریان راست افراطی معرفی کرد. این نهاد، نگاه قومی این حزب به مفهوم ملت و مواضع آن درباره مهاجران را مغایر اصل کرامت انسانی و نظم دموکراتیک آلمان دانست. البته آلترناتیو برای آلمان این ارزیابی را سیاسی خوانده و رد کرده است.
شکاف‌های میان شرق و غرب آلمان
برای درک جهش انتخاباتی راست افراطی باید به پیامدهای یکپارچه‌شدن آلمان شرقی و غربی در سال ۱۹۹۰ بازگشت. الحاق دوباره آلمان شرقی و آلمان غربی اگرچه ساختار سیاسی دو بخش را یکپارچه کرد، اما شکاف‌های اقتصادی و اجتماعی به‌سرعت از میان نرفت. تعطیلی یا واگذاری بسیاری از صنایع آلمان شرقی، افزایش بیکاری، مهاجرت جوانان به ایالت‌های غربی و تمرکز مراکز مهم تصمیم‌گیری در غرب آلمان، در میان بخشی از ساکنان شرق، احساس نادیده گرفته‌شدن و ازدست‌رفتن جایگاه اقتصادی و اجتماعی را تقویت کرد. 
از زمان یکپارچه‌شدن آلمان شرقی و غربی در سال ۱۹۹۰،زاکسن‌-آنهالت حدود یک‌چهارم جمعیت خود را از دست داده است. مهاجرت جوانان به ایالت‌های غربی، جمعیت این منطقه را سالمندتر و بسیاری از مناطق روستایی را با کاهش خدمات عمومی، کمبود پزشک و نیروی متخصص و محدودشدن فرصت‌های شغلی روبرو کرده است. با گذشت بیش از سه دهه، اختلاف سطح درآمد و ثروت میان شرق و غرب و حضور کمتر شهروندان شرق آلمان در مقام‌های ارشد دولتی، قضایی، دانشگاهی و اقتصادی همچنان ادامه دارد. موسسه فرانسوی روابط بین‌الملل می‌گوید بیشترین حمایت از راست افراطی همچنان در ایالت‌های واقع در قلمرو آلمان شرقی سابق متمرکز است و نقشه مناطق نفوذ این جریان تا حد زیادی با مرزهای پیشین دو آلمان مطابقت دارد.
آلترناتیو برای آلمان با تکیه بر این شکاف، خود را نماینده ساکنان شرق معرفی می‌کند که معتقدند پس از یکپارچه‌شدن کشور، مشکلات و مطالبات آنان از سوی دولت‌های مرکزی نادیده گرفته شده است. با این حال، پیروزی راست افراطی را نمی‌توان فقط نتیجه فقر و مشکلات اقتصادی دانست.زاکسن‌-آنهالت در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های تازه‌ای را نیز جذب کرده، اما نگرانی از آینده، ناامنی شغلی و این تصور که ساکنان ایالت از روند توسعه آلمان عقب مانده‌اند، زمینه حمایت از آلترناتیو برای آلما را گسترش داده است.
بحران اقتصادی و بی‌اعتمادی سیاسی
مشکلات ریشه‌دار زاکسن‌-آنهالت در سال‌های اخیر با رکود اقتصاد آلمان، افزایش بهای انرژی و کاهش توان رقابتی صنایع پرمصرف تشدید شده است. کارخانه‌های مستقر در منطقه صنعتی معروف به «مثلث شیمیایی» در جنوب این ایالت، به دلیل افزایش هزینه تولید با فشار فزاینده‌ای روبرو شده‌اند. تعلیق طرح شرکت «اینتل» برای ساخت کارخانه بزرگ تولید تراشه در «ماگدبورگ» نیز امیدها به ایجاد هزاران فرصت شغلی و رونق اقتصادی در این منطقه را تضعیف کرده است. بر اساس نظرسنجی موسسه «اینفراتست- دیماپ»، پیش از انتخابات، ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان از فشار افزایش قیمت‌ها و ۵۸ درصد از کاهش سطح زندگی خود ابراز نگرانی کرده بودند. این میزان در میان حامیان آلترناتیو برای آلمان به ترتیب به ۸۹ و ۸۰ درصد ‌رسید. این حزب با مقصرخواندن دولت و احزاب حاکم، توانست نگرانی‌های اقتصادی رأی‌دهندگان را به حمایت سیاسی از خود تبدیل کند. در این میان، نارضایتی از دولت فدرال نیز نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. حدود ۸۷ درصد ساکنان زاکسن‌-آنهالت از عملکرد دولت فریدریش مرتس ابراز نارضایتی کرده بودند.
تبدیل اعتراض به اعتماد
مهاجرت همچنان مهم‌ترین محور سیاسی و انتخاباتی حزب آلترناتیو برای آلمان است. این حزب با وعده تسریع اخراج افرادی که درخواست پناهندگی آنان رد شده است، تشدید مقابله با مهاجرت غیرقانونی و اجرای سیاست موسوم به «بازمهاجرت»، وارد رقابت شد. منظور از این سیاست، بازگرداندن شمار گسترده‌ای از مهاجران به کشورهای مبدأ است. 
منتقدان می‌گویند مشخص‌نبودن دامنه این طرح می‌تواند مهاجران دارای اقامت قانونی یا حتی شهروندان آلمانی با پیشینه مهاجرتی را نیز دربرگیرد. رهبران آلترناتیو برای آلمان این برداشت را رد می‌کنند و می‌گویند هدف آنان اخراج افرادی است که مجوز اقامت ندارند یا اتباع خارجی که مرتکب جرم شده‌اند. پیروزی آلترناتیو برای آلمان تنها نتیجه نگرانی‌ها درباره مهاجرت نبود. این حزب موضوع مهاجرت را با مشکلاتی مانند ناامنی، کمبود مسکن، فشار بر مدارس، وضعیت دستمزدها و نگرانی درباره هویت ملی مرتبط ساخت. احزاب جریان اصلی نیز با وجود اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر در این حوزه نتوانستند ابتکار عمل را از راست افراطی پس بگیرند. بخشی از رأی‌دهندگان، آلترناتیو برای آلمان را پیگیر اصلی این سیاست‌ها می‌دانستند و به جای احزابی که به‌تازگی به این مواضع نزدیک شده بودند، به خود این حزب رأی دادند.
 اکنون سه مسیر پیش روی زاکسن‌-آنهالت قرار دارد: نخست، احزاب مخالف راست افراطی ممکن است با وجود اختلاف‌های عمیق، دولتی ائتلافی یا اقلیت تشکیل دهند؛ دوم، تشکیل دولت اقلیت آلترناتیو برای آلمان با حمایت مستقیم یا غیرمستقیم شماری از نمایندگان احزاب دیگر؛ و سوم، اگر هیچ‌یک از این گزینه‌ها به نتیجه نرسد، بن‌بست سیاسی می‌تواند ایالت را به سوی انتخابات زودهنگام سوق دهد. با این حال، مساله اصلی فقط تعیین رئیس آینده دولت ایالتی
 نیست. تجربه زاکسن‌-آنهالت نشان داده است که سیاست «دیوار آتش» می‌تواند راست افراطی را برای مدتی از قدرت اجرایی دور نگه دارد، اما به نگرانی رأی‌دهندگان درباره وضعیت اقتصاد، مهاجرت، خدمات عمومی و شکاف‌های باقی‌مانده میان شرق و غرب آلمان پاسخ 
نمی‌دهد. 
نزدیک‌شدن احزاب جریان اصلی به شعارهای آلترناتیو برای آلمان نیز ممکن است به جای تضعیف آن، ادبیات و دستور کار این حزب را به بخشی عادی از سیاست آلمان تبدیل کند. ادامه قدرت‌گیری آلترناتیو برای آلمان تا حد زیادی به عملکرد دولت فریدریش مرتس در بهبود اقتصاد، کاهش فشارهای معیشتی و بازسازی اعتماد عمومی بستگی دارد.
از معترض تا مسئولیت اجرایی
ورود احتمالی آلترناتیو برای آلمان به دولت ایالتی زاکسن‌-آنهالت، این حزب را برای نخستین بار از جایگاه یک جریان معترض، خارج می کند و در برابر مسئولیت مستقیم اداره ایالت قرار خواهد داد. این حزب در صورت دستیابی به قدرت باید وعده‌های انتخاباتی خود را با محدودیت‌های قانون اساسی، کمبود منابع مالی، نیاز صنایع آلمان به نیروی کار مهاجر و تعهدات این کشور در اتحادیه اروپا تطبیق دهد. چنین شرایطی می‌تواند تناقض میان شعارهای حداکثری حزب و واقعیت‌های اجرایی را آشکار و توانایی آن برای اداره دولت ایالتی را در معرض قضاوت عملی رأی‌دهندگان قرار دهد. در این میان، جریان‌های راست افراطی در سایر کشورهای اروپایی عملکرد آلترناتیو برای آلمان را با دقت دنبال می‌کنند تا میزان موفقیت یا ناکامی آن در تبدیل پیروزی انتخاباتی به الگوی حکمرانی را بسنجند. انتخابات زاکسن‌-آنهالت نقطه تلاقی شکاف‌های حل‌نشده شرق و غرب آلمان با بحران اقتصادی و بی‌اعتمادی فزاینده به احزاب سنتی بود. آلترناتیو برای آلمان توانست این نارضایتی‌ها را در قالب روایتی هویتی و ضدنخبگانی، به رأی تبدیل
 کند. 
این نتیجه هنوز به معنای تسلط راست افراطی بر آلمان نیست، اما نشان می‌دهد سدی که احزاب جریان اصلی برای دور نگه‌داشتن آن از قدرت ساخته‌اند، دیگر به‌تنهایی کارساز نیست. اگر برلین نتواند برای ریشه‌های این نارضایتی پاسخی عملی ارائه کند، زاکسن‌-آنهالت ممکن است نه یک استثنای انتخاباتی، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه در سیاست آلمان و به تبع آن اروپا باشد.
منبع: ایرنا